Palliative sedatie: Richtlijnen

Dr. Dolittle · Geregistreerd op: 14-11-2005 Berichten: 2713

In Nederland zijn recent twee belangrijke rapporten verschenen, die een einde moeten maken aan die discussie en aan de vele onduidelijkheden rond palliatieve sedatie, door duidelijke richtlijnen te formuleren:

• de ’Signalering Ethiek en Gezondheid 2004’ van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid van de Gezondheidsraad. Deze richtlijn is te vinden op: www.ceg.nl

• de richtlijn ‘Palliatieve sedatie’ van de Koninklijke Maatschappij ter Bevordering van de Geneeskunst (KNMG). Te vinden op: www.knmg.artsennet.nl

Deze richtlijnen liggen in de lijn van de interne richtlijnen die in ons land in de meeste ziekenhuizen en door de meeste palliatieve diensten worden gehanteerd.
In wat volgt vatten we de voornaamste elementen uit de KNMG-Richtlijn samen.

Uitgangspunt is dat palliatieve sedatie een vorm van normaal medisch handelen is. Het doel van palliatieve sedatie is het verlichten van het lijden van de patiënt. Het verlagen van het bewustzijn is het middel om dat doel te bereiken.

Er wordt niet gesproken van palliatieve sedatie, indien:

1. benzodiazepines primair worden ingezet, in daartoe gebruikelijke doseringen als slaapmiddel of als anxiolyticum om slapeloosheid en/of angst te verminderen;

2. sedatie een onbedoelde bijwerking is van medicamenten (bijvoorbeeld bewustzijnsverlaging ten gevolge van pijnbestrijding door middel van morfine).

Palliatieve sedatie onderscheidt zich van euthanasie doordat het niet gericht is op het bekorten van het leven.

Er zijn geen aanwijzingen dat palliatieve sedatie die volgens de regels van de kunst wordt toegepast het leven bekort. Aan het gebruik van een adequate dosering benzodiazepinen gaat een patiënt niet dood. Artsen die zeggen dat zij 'uitdrukkelijk levensbeeindiging beoogden' toen zij benzodiazepinen gaven, wisten blijkbaar niet dat zij voor dat doel het verkeerde middel gebruikten. Indien zorgvuldig uitgevoerd, kan de sedatie de belasting van de patiënt juist verminderen, waardoor het stervensproces eerder wordt vertraagd dan versneld.

Dit betekent dat palliatieve sedatie en euthanasie duidelijk van elkaar moeten worden onderscheiden. Palliatieve sedatie is de eerste keus als de patiënt niet langer wil lijden, maar zijn leven ook niet wil (laten) beëindigen. Palliatieve sedatie, in de definitie van de KNMG, kan nooit ingezet worden om het leven te bekorten. Dit houdt in dat palliatieve sedatie geen ‘sluiproute’ kan zijn om hetzelfde doel te bereiken als euthanasie (namelijk levensbekorting), maar dan in een langzamer tempo en zonder inachtneming van de voor euthanasie geldende eisen en procedures. Palliatieve sedatie is derhalve geen ‘slow euthanasia’.
Mocht de patiënt niet langer willen leven, dan kan dat reden zijn om in gesprek te gaan over euthanasie en juist niet over sedatie.
De patiënt kan goede redenen hebben om aan euthanasie de voorkeur te geven boven palliatieve sedatie, bijvoorbeeld omdat de patiënt in de laatste dagen van zijn leven wil blijven communiceren met zijn naasten en daarom niet wil komen in een situatie van verlaagd bewustzijn of omdat de patiënt niet wil sterven in een gesedeerde toestand.
Een belangrijk ander verschil is, dat palliatieve sedatie in principe omkeerbaar is en euthanasie niet.